Categoriearchief: groen

De oudste boom

Het was een van de vragen tijdens de Grote Oostkrantkwis: waar staat de oudste boom van Utrecht? De opties waren (a) Sint Barbara, (b) Wilhelminapark, (c) Park Oosterspoorbaan en (d) de achtertuin van kardinaal Eijk. Dat laatste antwoord kreeg nauwelijks stemmen – maar het is wél juist!

Lodewijk Napoleon
Achter het bisschoppelijk paleis aan de Maliebaan 40, de thuisbasis van het bisdom en kardinaal Wim Eijk, staat namelijk de oudste boom van de stad: een Oosterse plataan van zo’n 300 jaar oud. Hij zag keizer Napoleon in 1811 over de Maliebaan paraderen! De stamomtrek is bijna zeven meter en de boom torent zo’n twintig meter de lucht in. Wie vanaf de Maliebaan langs de huiskapel de paleistuin inkijkt, kan de oude reus in volle glorie bewonderen.

De Oosterse Plataan in november 2025 – foto: Arnoud Wolff

Pluk een roos

De rozen in het perkje voor de Engelse Kerk op het Van Limburg Stirumplein mag je gratis uitsteken en meenemen. Het zijn er 1.200, de keuze is reuze! Wacht niet te lang, want eind november begint de hovenier met de herbeplanting. Het perkje krijgt dan een nieuwe, gevarieerde mix van planten, bloemen en struiken. Zie wijkbericht. Het zou zonde zijn als de oude rozen worden weggegooid, daarom hoopt de gemeente met deze afhaalactie dat de rozen een nieuw thuis krijgen. Het type is Rosa MariaTheresia, volgens een kweker ‘zacht geurend, mooi, antiek uiterlijk, maar helemaal van nu’.

Meer biodiversiteit
Met deze make-over wil de gemeente – op verzoek van bewoners – het perkje aantrekkelijker maken voor mens en dier. De nieuwe beplanting vergroot de biodiversiteit, wat goed is voor bijen en vlinders. Daarnaast wordt het perkje beter bestand tegen zware regenval en gortdroge zomers. Bewoners helpen mee met het onderhoud. Dat wordt eenvoudiger, omdat het verzorgen van het klassieke rozenperk veel werk vroeg. Overigens zijn de bewoners ervaren: eerder vergroenden ze een groot deel van de aanpalende Van Limburg Strirumstraat.

Het (nu nog) rozenperkje voor de Engelse kerk aan het Van Limburg Stirumplein – foto: Arnoud Wolff
De Rosa MariaTheresia in volle bloei

Groen Manifest

Wim Kok overhandigde vandaag het Groen Manifest aan raadslid Jantine Zwinkels (CDA). Hij deed dat namens een grote groep wijkbewoners die zich al jaren inzetten voor het behoud van de stadsparken van Oost, zoals Bloeyendael, Oosterspoorbaan en het Wilhelminapark. “In het manifest staan welgemeende tips om de natuur in de stad te versterken,” vertelt Wim, zelf nauw betrokken bij het Krommerijnpark.

Jantine Zwinkels waardeert de aanbevelingen in het manifest: “Mooi om te zien hoe zo vele betrokken bewoners zich inzetten voor het behoud van onze stad en de parken. Hun ervaring nemen we ter harte.”

Eén wethouder groen
Michiel Angenent, jarenlang betrokken bij het Wilhelminapark, is een van de initiatiefnemers van het Groen Manifest. “Het groenbeleid in onze stad is versnipperd, net als het groen zelf”, legt hij uit. “We roepen op om parken, volkstuinen, geveltuinen en groenstroken meer te verbinden, zodat bijvoorbeeld de egel zich vrij kan bewegen door de stad. Maar dat lukt alleen als beleid en uitvoering óók verbindend zijn. Er zijn uitdagingen in onze parken die de aandacht vragen van drie, soms vier wethouders met verschillende belangen. Dat kan effectiever!”

“We dringen daarom aan op één wethouder groen, die ook gaat over biodiversiteit, bomenbeleid, onderhoud, aanplant, buurtvergroeners, stadslandbouw en waterbeheer”, vult Wim aan. “Al het groenbeleid onder één (blader)dak, met de bijbehorende middelen en mensen. Dat is een zinvolle investering, want een groene stad is een gezonde stad voor mens en dier.”

Lees hier het Groen Manifest.

Foto: Wim Kok overhandigde het Groen Manifest aan Jantine bij het bankje van wijlen Dick Bruna. De wereldberoemde tekenaar woonde in de buurt en genoot hier elke dag van het Krommerijnpark. Hij maakte zich ook sterk voor het behoud van Natuurpark Bloeyendael waarvan Nijntje nog altijd het beeldmerk is. Op de fot vertegenwoordigers van Park Oosterspoorbaan, Wilhelminapark, Natuurpark Bloeyendael en Krommerijnpark.
Foto: Logo van Bloeyendael, getekend door Dick Bruna

Nieuw ontwerp speeltuin

De gemeente heeft een nieuw ontwerp voor de speeltuin in het Wilhelminapark gemaakt. Het vorige ontwerp – met felle kleuren en een kunstgras ondergrond, zie foto van het eerste projectbord – stuitte destijds op grote weerstand. Na een protestacties van bewoners en bezoekers besloot de gemeente een brede enquête te houden in de buurt om tot een beter ontwerp te komen. Het nieuwe ontwerp sluit daardoor veel beter aan op de uitkomsten van die enquête: meer groen, natuurlijke uitstraling, geen kunstgras, uitdaging voor alle leeftijden, behoud wat nog goed werkt en graag meer plek om te zitten als (groot)ouder.

Nieuw: toren met klimparcours
Veel speeltoestellen en de waterpomp blijven behouden. Nieuw is de hoge houten speeltoren met klimnetten en glijbanen op meerdere hoogtes. De speeltoren is verbonden met een klimparcours van netten, touwbruggen en houten palen. Kinderen kunnen verschillende klimroutes kiezen en de uitdaging zoeken die past bij hun leeftijd en durf. Om het rustieke, monumentale karakter te versterken wordt er extra groen toegevoegd en komen er voor (groot)ouders extra bankjes. De werkzaamheden worden pas ná de zomer van 2026 uitgevoerd, zodat de kinderen de volgende zomervakantie hier nog lekker kunnen buitenspelen.

Inspraak
Wie vragen of opmerkingen heeft over het ontwerp kan tot 22 oktober reageren. Zie ook wijkbericht. Er zijn drie mogelijkheden om met de projectleiders Peter en Boukje te spreken:
Di 14 okt 10-12 uur in het Wijkbureau;
Wo 15 okt 15-18 uur bij de speeltuin;
Do 16 okt 16-19 uur in Podium Oost.

De projectleiders Peter en Boukje tonen de nieuwe plannen – foto: Arnoud Wolff
Nieuw klimparcours

Achtergrond
Meerdere toestellen in de speeltuin zijn afgeschreven en moeten vervangen worden. Het eerste ontwerp sloeg de plank echter volkomen mis, gaf de gemeente – na forse kritiek uit de buurt – toe. Uit een nieuwe, brede vragenronde bleek dat bewoners en bezoekers een ‘natuurlijke en groene uitstraling’ willen, ‘passend bij het (monumentale) karakter en de groene omgeving van het park’. De voorkeur gaat uit naar ‘natuurlijke materialen zoals hout, zand, touw en natuursteen, en geen kunstgras en felle kleuren’. Tenslotte vonden deelnemers aan de enquete dat er al ‘voldoende eerbetoon aan Trui van Lier’ is en dat de huidige speeltuin in de basis ‘goed genoeg is’. Kortom: opknappen prima, maar geen fratsen graag!

Impressie van het eerste ontwerp dat leidde tot een groot buurtprotest – foto: Arnoud Wolff

Loethe Olthuis in Abstede

Tijdens het zomerseizoen organiseren de tuinders van Abstede Open Middagen, vaak met een optreden van een artiest of schrijver. Zondag 7 september komt journalist Loethe Olthuis. De tuinen zijn open tussen 14:00 en 17:00 uur, Loethe spreekt vanaf 15:00 uur.

Handboek Luie Tuinier
Loethe is freelance journalist, o.a. voor de Volkskrant en Trouw en schrijft over culinaire zaken, milieu, duurzaamheid, dieren en buitenleven. Ze schreef ook diverse boeken, waaronder het populaire ‘Duurzaam handboek voor de luie tuinier’. Ze noemt zichzelf ‘een workaholic die de wereld wil redden, met een passie voor moestuinieren, koken, schrijven, lachen en kritisch zijn’. Verwacht dus geen gewone lezing, maar een interactief gebeuren. Loethe is zelfs van plan een quiz te houden over natuur en tuinen, waarbij ook nog een prijs te winnen valt.

Groentetuin van de stad
Het volkstuinencomplex Abstede bestaat meer dan 40 jaar. Eeuwenlang verbouwden tuinders hier op de vruchtbare oevers van de Minstroom winterspinazie en rode kool. Abstede was de groentetuin van de (ommuurde) stad! Nu zijn het buurtbewoners die voor hun plezier groente verbouwen of op een bankje genieten van de landelijke rust. Wie kennis wil maken met de vereniging, of gewoon even wil rondstruinen op de tuinen, is van harte welkom op de Open Middagen, iedere eerste zondag van de maanden mei t/m oktober. Tuinders vertellen je dan graag over de geschiedenis van het Minstroomgebied en de eeuwenoude tuinderscultuur in Oost.

Bereikbaarheid
De tuinen zijn bereikbaar via de toegangspoort naast Zonstraat 29, of via het openbare voetpad vanaf de kruising Abstederdijk en Oosterspoorbaan. Zie ook google maps of plattegrond hieronder. Meer info: www.tuindersverenigingabstede.nl
NB De wachtlijst voor de 60 moestuinen is gesloten.

Familie Stroes
Op de Abstederdijk 180a en 188/190 staan nog twee oude boerderijen. Op nummer 180a was het hoveniersbedrijf van de familie Stroes. Tot zijn dood in 1985 bleef de laatste telg van deze familie, Gerardus Stroes jr. in de boerderij wonen. Hij gaf stukjes land in bruikleen aan bewoners van de omliggende straten die er een volkstuin begonnen. Het Stroesterrein is sinds 1982 ook onderdeel van de Tuindersvereniging Abstede.

Gezelligheid bij het verenigingshuis de Gladiool
Hovenier met groentekar op de Notebomenlaan rond 1900 – Het Utrechts Archief
Het voetpad naar de moestuinen van Abstede – foto: Arnoud Wolff
Plattegrond. Het gele clubhuis staat op de noordoever

Tuin vol leven

Frank en Bart, samen 160 jaar oud – of beter gezegd: jong – vieren nog elke dag het bestaan, met de lichtheid van mensen die het leven liefhebben. Veel buurtgenoten kennen het hartelijke duo van de legendarische kookwinkel Potten en Pannen aan de Nachtegaalstraat – het karakteristieke hoekpand waar nu de apotheek zit. Na hun pensionering zijn ze neergestreken in de voormalige werkplaats achter de winkel, bereikbaar via een geheimzinnig poortje aan de Maliebaan.

Verborgen paradijs
Eenmaal binnen betreed je een verborgen paradijs. Een zee van groen spreidt zich uit: mossen, zacht ruisende varens, wuivend bamboe en geurend slaapkamergeluk. Het noorderlicht speelt op de witte stenen en geeft de schaduwrijke tuin een prachtige schittering. En dit geluk delen ze graag! Op zaterdag 24 mei stellen ze hun tuin open voor de buurt.

Vier het leven!
“Met de winkel vierden we het leven, zodra het even kon – met kookworkshops, proeverijen, en vooral met onze trouwe klanten. En dat blijven we doen, maar nu in onze tuin. We proberen aan te sluiten bij de Open Tuinendag, maar telkens worden we afgewezen – we liggen buiten de route. Nou ja, dan maken we onze eigen Open Tuindag! We hopen buurtgenoten en oude klanten te mogen begroeten, én natuurliefhebbers die willen ontdekken hoe zelfs een schaduwrijke tuin in volle bloei kan staan.”

Open Tuindag Frank & Bart
Zaterdag 24 mei
14:00 – 17:00 uur
De tuin is bereikbaar via de Maliebaan, om de hoek bij de apotheek. Frank zal als gastheer van dienst iedereen welkom heten bij de poort.

Frank en Bart in hun tuin – foto: Arnoud Wolff

ATV Stadion nóg groener

Hoe maak je van een saai parkeerterrein een groen oase? De tuinders van ATV Stadion laten het zien! Met een graafmachine en bijna 2.000 afgedankte stoeptegels uit het gemeentelijke depot legden ze er een bloemenrijke paddenpoel aan met rondom fruitbomen en bessenstruiken. Heb je trek of dorst tijdens een wandeling? Pluk hier gerust een appel!

Iedereen welkom
“Wij willen een park zijn waar tuinders, natuurliefhebbers én de natuur zich welkom voelen,” zegt verenigingsvoorzitter Ed Hoekstra. “Het terrein is openbaar; je hoeft geen tuinder te zijn om hier een ommetje te maken. Iedereen is welkom. Het is niet alleen een groene, maar ook een sociale plek met een bloeiend verenigingsleven. Zo hebben veertig van onze leden bij de aanleg een handje geholpen, in totaal bijna 250 uur vrijwilligerswerk. Het was soms zwaar – vooral het tillen van al die tegels – maar zeker ook gezellig! We dragen bovendien graag bij aan duurzame initiatieven zoals Groen Moet Je Doen en Buurtbuik.”

Duurzaam tuinieren
De vereniging werkt al jaren aan een mens- en natuurvriendelijk park – en met succes. Eerder ontvingen zij een vierde stip van het Nationale Keurmerk Natuurlijk Tuinieren, de hoogst haalbare onderscheiding. “We willen graag laten zien dat je zelfs in de stad duurzaam kunt tuinieren. Meer biodiversiteit betekent betere oogsten. Daarom zijn onze leden enthousiast over deze initiatieven. En er staan nog meer plannen op de rol – zoals natuurvriendelijke bermen en oevers. Combineer een wandeling door Bloeyendael met een rondje ATV Stadion en geniet – net als wij – van deze prachtige plek.”

Over ATV Stadion
De tuindersvereniging telt 130 tuinen aan weerszijden van de Oostbroekselaan, een eeuwenoude hoofddijk waarmee de ontginning van Oost 900 jaar geleden is begonnen. Vruchtbare én historische grond dus! De naam ‘Stadion’ verwijst naar de oorsprong van de vereniging. In 1954 mochten stadbewoners 30 tuinen beheren naast het oude Stadion Galgenwaard. Na omzwervingen door de Johannapolder (nu Rijnsweerd) vestigden de tuinders zich vanaf 1974 ten oosten van de hoofddijk, met een uitbreiding in 1986 naar de westkant van de dijk. Het tuinderscomplex ligt achter Park Bloeyendael.

Wie lid wil worden, wordt eerst uitgenodigd voor een informatieochtend (wat is natuurlijk tuinieren? wat zijn de regels?) en draaien twee tuindiensten mee. Als dat wederzijds bevalt, mag je op de wachtlijst. De vereniging hecht aan gemeenschappelijke inzet. Leden moeten volgens een rooster 5x per jaar een tuindienst draaien en alle tuinen worden 2x per jaar geschouwd.

Meer info: www.atvstadion.nl

Voorzitter Ed Hoekstra en wethouder Linda Voortman klinken op de nieuwe entree – foto: Arnoud Wolff
De oude parkeerplaats is nu een paddenpoel met pluktuin – foto: Arnoud Wolff
Tuinder aan het werk – foto: Arnoud Wolff

Butendiekplein bloeit op

De duimpjes mogen omhoog, want de klus is geklaard: bewoners hebben met hulp van studenten en gemeente geveltuinen rondom het Steven Butendiekplein aangelegd en beplant. Het is een eerste stap om het plein leefbaar te maken”, vertelt een enthousiaste Hiske Alting, lid van het bewonerscomité van het Bo-Ex wooncomplex achter de Kruisstraat.

Plek voor ontmoeting
“Het plein is een grauwe, ongezellige parkeerplaats, vooral in gebruik door auto’s uit de omliggende buurt. “De stenen maken het in de zomer een snikhete plek, ondragelijk voor de bewoners, van wie velen 65+ en alleenstaand zijn,” legt Hiske uit. “Het plein heeft zoveel potentie als ontmoetingsplek, maar niemand kwam er graag. Vandaag zien we al het verschil: bewoners werken samen, lachen en praten, zo leuk om te zien!”

Studenten helpen handje mee
De bewoners krijgen hulp van studenten van de Hogeschool Utrecht die de leergang Gezond & Wel volgen. Studenten van diverse studierichtingen werken daarin samen aan maatschappelijke vraagstukken in Oost. “Hun inzet is ronduit fantastisch, de bewoners zijn enorm dankbaar,” benadrukt Hiske. “We hopen met hun hulp nog meer te bereiken. Een jeu de boulesbaan met een bankje staat hoog op ons verlanglijstje, want bewegen is gezond, zeker voor ouderen. Ook willen we de sombere binnenruimtes van het wooncomplex opfleuren, zodat bewoners vaker de deur uitkomen. Kortom, door dit groenproject bloeit zowel de natuur als de mens weer op!”

Meer info over het aanleggen van een geveltuin via het Initiatievenfonds. Het initiatief op dit plein was mede mogelijk door de Groene Buurtbon en Kern Met Pit. Bo-Ex legde twee waterpunten aan zodat de groengroep planten water kan geven.

Foto’s: Hiske Alting

Bewoners en studenten die meehielpen -foto: Arnoud Wolff
Het Butendiekplein achter de Kruisstraat, aangelegd in 1989

Abstede, groen erfgoed

Abstede was eeuwenlang de groentetuin van de (ommuurde) stad. Op de vruchtbare gronden langs de Minstroom verbouwden hoveniers groente en fruit om te verhandelen op de stadsmarkten. Het rijke tuindersverleden van Abstede is nog duidelijk zichtbaar in de vele oude hovenierswoningen, het langgerekte stratenplan (Abstederdijk, Notenbomenlaan en Zonstraat), de volkstuinen, dierenweide en meerdere groengroepen. In 2013 kreeg het ‘dorp’ de status Gemeentelijk Beschermd Stadsgezicht om het karakter en de sfeer te behouden. Nu, tien jaar later, blijkt uit een evaluatie dat zo’n status werkt.

Strijd tegen sloop
Als buitengerecht had Abstede eeuwenlang eigen regels en cultuur. Het tuindersleven was een hard bestaan, het katholieke geloof werd streng beleden. Bewoners hebben altijd moeten strijden om niet opgeslokt te worden door de uitdijende stad. Zo dreigde in de jaren 60 nog grootschalige sloop toen de gemeente plannen presenteerde om dwars door Abstede een vierbaans autoweg aan te leggen richting het stadscentrum (lees: Hoog Catharijne). Daarop volgde jarenlange protesten en acties. Die hadden succes, want de plannen gingen uiteindelijk van tafel. Abstede bleef behouden.

Grip op leefomgeving
Door geregeld overleg met de gemeente willen de huidige bewoners een dergelijke strijd voorkomen. De status Gemeentelijk Beschermd Stadsgezicht is vooralsnog uniek binnen de gemeente Utrecht (er zijn zes rijksbeschermde buurten) en biedt bewoners van Abstede meer (wettelijke) mogelijkheden om grip te houden op het karakter en de sfeer van hun buurt. Er zijn al successen geboekt. Zo gelden Park Oosterspoorbaan en het nieuwe woonbuurtje Hieronymuserf als geslaagde inpassingen, zo is te lezen in de evaluatie. Hoewel de nieuwe omgevingswet extra waarborgen biedt om stadsgezichten te beschermen, wijst de verantwoordelijke wethouder in een raadsbrief op een belangrijke meerwaarde van de status: het versterkt de trots en het buurtgevoel bij bewoners.

Meer info
De gemeentelijk afdeling Erfgoed heeft in 2010 een lezenswaardig rapport gemaakt over de historie van het Minstroomgebied, met veel oude foto’s en kaarten. Een aanrader! Daarnaast herinneren in het hele gebied meerdere vormen van streetart aan het tuindersverleden, zoals dit gedicht, deze schildering en dit tegeltableau. Wie meer wil weten over dit gebied en/of de status Gemeentelijk Beschermd Stadsgezicht kan per mail contact opnemen met de bewonersgroep.

Wandelroute Minstroom
De bewonersgroep Minstroom heeft een Wandelroute Minstroom uitgestippeld die je langs de belangrijkste historische plekken voert. Startpunt is de Aloysiuskerk, eindpunt het Hieronymushuis. Je kunt ‘m in twee richtingen lopen, de lengte is ongeveer een kilometer.

Eeuwenoud tuindersgebied langs de Minstroom – Arnoud Wolff
Bewoners geven raadsleden een rondleiding door Abstede

Dop en Erwt op avontuur

Fans van Dop en Erwt opgelet: de vrolijke huiskatten van De Moestuin hebben een eigen kinderboek! Geschreven door Rosan van Niekerk, met prachtige tekeningen van Manon Obbens. Het heet ‘Dop en Erwt bij de bijen’. Het is het eerst deel van naar verwachting een lange serie waarin je de katten volgt op hun avonturen op en rond De Moestuin. En vaste gasten weten: daar is altijd wat te beleven!

Zoemende gast
“Dop en Erwt lopen hier al vijf jaar rond”, vertelt Rosan. “Iedereen kent ze. Dop, de zwarte, is de meest avontuurlijke en gaat vaak bij tafeltjes zitten in de hoop wat lekkers te scoren. Zijn broertje Erwt, de rode, ligt het liefst in het zonnetje. Geregeld gaan ze samen op pad, ook buiten De Moestuin. Ze beleven de wildste avonturen! Zo worden ze in deel 1 bijna geprikt door een vreemde, zoemende gast … “

Verbinden met de natuur
Hoofd Marketing Sanne Smit legt uit waarom De Moestuin naast groenten en fruit nu ook kinderboeken ‘oogst’. “Onze missie is om bezoekers, vrijwilligers en werknemers te verbinden met de natuur én elkaar. We zijn een sociaal bedrijf. De opbrengst van tuin, café, winkel en Orangerie zetten we in om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, psychische beperkingen of een burnout hier in alle rust weer te laten opbloeien. En we laten bezoekers, met name kinderen, zien hoe mooi en belangrijk natuur is. We ontvangen daarom graag schoolklassen en organiseren plukwandelingen. Deze serie over Dop en Erwt past bij dit educatieve doel.”

Voorleesochtend
Het boek is a €12,50 te koop in de winkel van De Moestuin en vanaf 23 september ook in Bruna Nachtegaalstraat en de Utrechtse Boekenbar op de Westerkade. Woensdagochtend 30 oktober leest Rosan voor uit het boek, zie aankondiging.

Over De Moestuin
Stichting De Moestuin is ruim 20 jaar geleden van start gegaan, een initiatief van Pieter Jagtman. Hij wil biologisch tuinieren combineren met zorg. De boerderij is uitgegroeid tot een groene plek met tussen de tuinen ook een winkel met café, een orangerie voor bijeenkomsten en een groot terras waar kinderen uren zoet zijn. Eerder schreef vrijwilliger van het eerste uur Jules Groenedaal samen met Brigida het fantasieboek De Moestuin over zijn ervaringen aan de Laan van Maarschalkerweerd.

Schrijver Rosan van Niekerk en Sanne Smit van de Moestuin – Foto: Arnoud Wolff
Erwt en Dop van De Moestuin