Nieuwe muurkunst op de Uithof. Op de hoek van het Langeveldgebouw kruipt een slak over een kopje koffie. De kleurrijke schildering is van Cika Annemea. Het bijbehorende gedicht, getiteld ‘In Beweging’, is van student Lucas Meijer Galan. De plek zelf is ook in beweging. Het plein voor de Spar krijgt namelijk een opknapbeurt: meer groen, extra bankjes en tafels om elkaar te ontmoeten, een pakketpunt en een buurthuis in de lege Primera. Het doel is om de Uithof – na aanhoudende kritiek – leefbaarder te maken voor de bijna 4.000 bewoners.

Stroperige overlegcultuur
Lucas schreef het gedicht ter promotie van zijn scriptie over de werkwijze binnen de zogenaamde Living Labs van de universiteit: proeftuinen waarin studenten, wetenschappers en maatschappelijke partners samenwerken aan duurzame projecten. De overlegcultuur blijkt nogal stroperig, wat hij in zijn gedicht beschrijft met woorden als ’traag’ en koffie’. Cika heeft die bevindingen verbeeld als kopje en slak. De slak moet overigens wel haast maken: het gebouw wordt over twee jaar gesloopt …

In Beweging – Lucas Meijer Galan
traag schuift een gedachte
door ruggen van stoelen
via opmerkingen en wijzende vingers
langs koffiekopjes, werktafels en een feedback

hier laat je zon schijnen op onwaarschijnlijk
zodat dat wat overblijft 
geen onmogelijkheid 
maar een zoektocht is

De Stichting De Maliebaan zet zich in voor een levendige Maliebaan. En wat brengt meer sfeer dan goed licht? Daarom heeft ze de wereldwijd befaamde lichtontwerper Benz Roos – bekend van de prachtige verlichting van de Domtoren – gevraagd een lichtplan te maken voor de monumentale panden aan de Maliebaan.

Lichtend voorbeeld
Topontwerpers als Benz werken tegenwoordig niet meer met grote, opvallende spots, maar met subtiele verlichting die nauwelijks opvalt en tóch een bijzondere sfeer creëert. Op donderdag 7 mei vanaf 19:30 geeft hij daarvan een voorproefje. Hij presenteert dan de verschillende mogelijkheden die hij ziet voor deze historierijke laan. Sfeer zonder hinder: niet voor bewoners en niet voor fauna en flora. Een kunstwerk op zich! Oost is deze avond welkom om mee te praten en een voorkeur aan te geven qua scenario’s, kleurenpallet en lichtsterkte. Aanmelden via stad@sterrehijlkema.nl wordt op prijs gesteld.

Locatie: Maliebaan 16 (pand van AEF).

De Utrechtse Mytylschool Ariane de Ranitz ligt verscholen in het groen van de Maarschalkerweerd, achter De Moestuin en SV Kampong. Op het nieuwe schoolplein prijkt hoog op een gele mast een windvaan in de vorm van een blauwe vogel, een ontwerp van Dick Bruna (1927-2017) uit de jaren 70. De blauwe vogel is het symbool van het Nederlandse mytylonderwijs, geïnspireerd op het gelijknamige sprookje van Maurice Maeterlinck uit 1908. Daarin gaan de twee kinderen van een arme houthakker, Mytyl en haar broertje Tyltyl, op zoek naar de Blauwe Vogel van Geluk die een ernstig ziek meisje weer levensvreugde zou kunnen brengen – wat ook het hogere doel van het mytylonderwijs is. Een sprookje met goede afloop.

Ariane de Ranitz
De school heet sinds 1982 Ariane de Ranitz, vernoemd naar de vrouw van burgemeester Jhr. Coen De Ranitz (1905-1983). Zij maakte zich in de jaren 50 sterk voor mytylonderwijs in Utrecht. De school begon in 1955 aan het Jansveld en verhuisde in 1963 naar de huidige locatie in de Maarschalkerweerd. Het schoolgebouw is vorig jaar volledig vernieuwd, waarbij de oude sportzaal en het zwembad zijn behouden. Veel leerlingen worden met taxibusjes gebracht en gehaald via de Mytylweg en de Blauwe-Vogelweg.

Alles is maatwerk
“We geven hier bijna 300 kinderen basis- en voortgezet onderwijs, in de leeftijd van 4 to 20 jaar”, vertelt directeur Greet de Jong. “De begeleiding is intensief en altijd afgestemd op de (on)mogelijkheden van het kind. Alles is maatwerk. Daarom werken we nauw samen met zorgpartners, zoals de Hoogstraat Revalidatie – met haar hoofdvestiging aan de Rembrandtkade – die hier intern een grote revalidatieafdeling heeft. Want ja, onze leerlingen hebben complexe fysieke en verstandelijke uitdagingen. Het is onze missie om die samen aan te gaan, met alle inzet, creativiteit en technisch vernuft dat we hebben. Daarom zijn we zo blij met ons nieuwe schoolgebouw, met aangepaste leslokalen, oefenzalen, oefenzalen, praktijkruimtes voor koken, handenarbeid en muziek, en prikkelarme zones.”

Meer info: www.ariane-de-ranitz.nl
Lees meer over de geschiedenis van de school in het artikel van Arjan den Boer.

Foto’s: Dick Bruna kreeg na de uitbreiding in van de school in de jaren 70 de opdracht om een kunstwerk te maken, dat in 1976 werd gerealiseerd: een geëmailleerd tableau bij de ingang en een blauwe vogel als windvaan in de patio. Beiden zijn geïnspireerd op het sprookje De Blauwe Vogel van de Belgische nobelprijswinnaar Maurice Maeterlinck waarin de twee arme houthakkerskinderen Mytyl en Tytyl op zoek gaan naar de Blauwe Vogel van Geluk die een ernstig ziek meisje weer levensvreugde zou kunnen geven. De windvaan staat inmiddels op het nieuwe speelterrein en het gerestaureerde tableau krijgt weer een mooie plek in de school.

Het treintje van Langerak gaat weer naar de remise. Deze winter heeft het onvermoeibaar 15.000 rondjes gereden, in kilometers een afstand tot aan Maastricht! Het is elk jaar een hele klus om de spoorbaan de winkel uit te rangeren, maar met vereende krachten is het weer gelukt. Op 5 december, als de Sint weer naar Spanje rijdt, verwachten we het treintje terug.

Goede eindbestemming
Bewoners en bedrijven kunnen wagonnetjes sponsoren, zo’n 50 stuks, het maximum dat de locomotieven kunnen trekken. Veel sponsoren doen al jaren enthousiast mee, vaak met een zelf gepimpt wagonnetje. Zoals fietsenmaker Kok, bakkerij Verspeek, kapper Hairfix, restaurant Buurten en de Oostkrant. Zelfs het Spoorwegmuseum haakt aan! De sponsoropbrengst krijgt een goede eindbestemming: Villa Joep, dat onderzoek ondersteunt naar neuroblastoom, een zeldzame en zeer agressieve vorm van kinderkanker. Publiek kan doneren via de fooienpot op de toonbank en de QR-code (betaallink naar Rabobank) op de etalageruit.

Uitje voor kinderen en ouders
Elke winter verandert de etalage van Langerak IJzerwaren in een sfeervol winterwonderland en slingeren treintjes door de besneeuwde bergen. Pure magie! Na avonden lang thuis knutselen om de winterse spoorbaan rijklaar te maken, geniet Willem Langerak uiteindelijk vooral van de vele vrolijke gezichten voor zijn etalageruit. “Treintje kijken is een uitje voor alle kinderen én ouders uit Oost.”

Treintje met refreintje
Het treintje is zó populair, dat buurtgenoot en muzikant Jeroen Schipper een eigen treinliedje schreef: hakke puf, hakke puf, tsjoeke tsjoeke tsjoe … als je het refreintje hebt gehoord, blijven de treintjes ook in je hoofd rondjes rijden. “Ik hou van dat nostalgische tafereel van buurtgenoten, jong en oud, die even stilstaan en met een glimlach kijken naar de treintjes”, vertelt Jeroen. “Dat geeft me een warm buurtgevoel. Toen ik zelf een wagonnetje mocht aankoppelen, wist ik: daar hoort een liedje bij: De Treintjes van Langerak (youtube).”

De drie Wijzen uit het Oosten kregen tijdens de Lichtjestocht te maken met flinke pech. Midden in het park weigerde hun Trabant dienst: starten wilde hij niet, wat ze ook probeerden. Zouden ze nog op tijd bij het kindeke zijn aangekomen…?

Dat de Trabant die avond mocht optreden, was geen toeval. Ze is inmiddels een vertrouwd gezicht in Oudwijk, de buurt waar eigenaar Remco Doensen al jaren woont. “Ik ben een autoliefhebber, maar een slechte chauffeur. Ik reed altijd schade – tot ik deze Trabant kocht. Deze auto is zó basaal dat je tijdens het rijden honderd procent focus nodig hebt. Sindsdien rij ik schadevrij.”

Veel bekijks onderweg
De Trabant heeft het predicaat primitief, lawaaiig Oost Duits misbaksel, waarom geen moderne auto? “Dit is inderdaad nul luxe. Alles werkt met trekknoppen en hendels. Hij is gemaakt van gerecycled plastic en weegt maar 350 kilo. Benzine meng ik zelf met Duitse motorolie, starten gaat met choke – en tóch rijd ik er fluitend in rond. Ook mijn kinderen hebben de grootste lol onderweg. We zijn er laatst mee naar de Ardennen gereden. Met tachtig kilometer per uur tuffen op de rechterbaan, terwijl iedereen zwaait en duimpjes opsteekt. Wat een bekijks!”

Sfeertje maken
Een Trabant is op zichzelf al een bezienswaardigheid, maar dit exemplaar steelt extra de show met alle stickers en aankleding. “De wrap met koikarpers kreeg ik cadeau, omdat ik graag naar vissen kijk. Een vriend kwam ooit aanzetten met een Heinekenkrat uit de jaren tachtig; die hebben we op het dak geschroefd. In de zomer gaat er een surfboard op, dat geeft meteen sfeer. En nu, in de winter, een slee, ski’s en een kerstboom met verlichting. Zo draagt de Trabant bij aan het kerstgevoel in Oost.”

Eigen instagram
Na het succesvolle optreden tijdens de Lichtjestocht heeft Remco besloten de Trabant – geheel eigentijds – een eigen Instagramaccount te geven: Instrabant89, naar het bouwjaar is 1989. “Zo kan Oost de belevenissen en de techniek van de Trabant gaan volgen. Voor liefhebbers van oude auto’s én van het goede leven.”

De slingerbank op het Joke Smitplein is gerestaureerd. Na twintig jaar waren de lekkages te groot en brokkelde het kunstwerk af. Meester-metselaar Hans Baars bikte de honderden mozaïektegeltjes los, herstelde de ondergrond en plaatste – in overleg met kunstenaar Anook Cleonne Visser – nieuwe tegeltjes terug, met behoud van kleur en patroon. Vakwerk!

Barcelona in Oost
De bank met de naam Sitting On The Dock Of The Bay werd in 2004 geplaatst op initiatief van buurtbewoners die hun plein wilden opknappen. Toenmalig wijkwethouder Jan van Zanen onthulde het kunstwerk officieel. Door de blauwe en witte tegeltjes lijkt het op de kleurrijke banken en muren met organische vormen van de Spaanse bouwmeester Gaudí, maar het is ‘gewoon’ een Nederlands ontwerp. “Het muurtje dat de basis vormt van de bank is destijds gemetseld door ROC-leerlingen. Heel toepasselijk, want tot de jaren 70 stond hier een Ambachtsschool, de voorloper van de LTS”, vertelt Hans, zonder op te kijken.

Vakmanschap
Hans is een erkend vakman in Utrecht. Hij plaatst gevelstenen, herstelt werfkelders, knapt kunstwerken op en restaureerde de historische lantarenconsoles langs de gracht. “Het vak heb ik geleerd van wijlen mijn vader Co, een meesterlijke restaurateur. Oude, traditionele technieken zijn onmisbaar om onze monumentale stad te onderhouden. Daarom vragen ze mij vaak voor dit soort bijzondere klussen. Zo vond ik de vervangende tegeltjes en stenen met de juiste glazuur na een lange zoektocht uiteindelijk in een ambachtelijke steenfabriek in Italië. Maar ik doe het allemaal graag, het restaureren van kunstwerken in de publieke ruimte is dankbaar werk.”

Historie Joke Smitplein
Het Joke Smitplein ligt achter de Nachtegaalstraat, je komt er via de Schoolstraat. Het wooncomplex, een mix van sociale huur en koop, is in 1986 gebouwd op het terrein van de voormalige Ambachtsschool. De (mannelijke) straatnamencommissie wilde het nieuwe plein destijds vernoemen naar een oud-leraar van de school, maar de kersverse bewoners vonden dat maar een ouderwetse, paternalistische gang van zaken. Met succes voerden ze – in de geest van de politiek roerige jaren 80 – actie voor de naam Joke Smit (1933-1981), een Utrechts icoon van het feminisme en in 1968 oprichter (samen met Hedy d’Ancona) van de Man Vrouw Maatschappij (MVM). De eigenzinnige geest van weleer waart nog rond op het Joke Smitplein. Het buurtgevoel is er sterk en bewoners zijn trots op de naamgever. In 2023 plaatsten bewoners onder grote belangstelling een gevelsteen ter herdenking van Joke Smit op haar 90ste geboortedag.

Jantje zag eens pruimen hangen, O! als eijeren zo groot … Zo begint het bekende kinderversje De Pruimeboom van Hiëronymus van Alphen (1746–1803). De dichter woonde een aantal jaren op zijn buitenhuis op landgoed Oudwijck, waar vroeger de Abdij van Oudwijck stond. De huidige Van Alphenstraat in Oudwijk Noord was destijds de met bomen omzoomde oprijlaan naar het buitenhuis.
Straatbewoners Lieke en Sjef wilden hun beroemde buurtgenoot eren en vroegen de Utrechtse letterhakker Britt Nelemans om een passende gevelsteen te maken. Die prijkt nu boven hun voordeur op nummer 18. Bij de onthulling in bijzijn van buren en vrienden sprak Sjef de gedenkwaardige woorden: “Voor ons en Oudwijk schiep Britt een juweeltje.”

Hiëronymus Van Alphen
Het versje over de pruimen draagt een duidelijke morele boodschap: verleidingen moeten worden weerstaan. Is ongehoorzaamheid werkelijk de moeite waard voor een handvol pruimen? Deze wijze, opvoedkundige les verscheen in 1778 in zijn bundel Kleine gedigten voor kinderen.
Van Alphen was een voorvechter van een verlichte opvoeding, waarin kinderen spelenderwijs leren en ouders begripvol zijn, mits het kind eerlijk en oprecht is. In het dagelijks leven was hij advocaat en procureur-generaal in Utrecht, en later thesaurier-generaal van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.

Britt Nelemans
Britt Nelemans heeft een atelier in de Kerkstraat. Ze hakte al vele kunstwerken in Utrecht o.a. een gevelsteen ter ere van Joke Smit, naamgever van het Joke Smitplein, in opdracht van het Utrechtse Geveltekenfonds.

De Pruimeboom
Eene vertelling

Jantje zag eens pruimen hangen,
o! als eieren zo groot.
’t Scheen, dat Jantje wou gaan plukken,
schoon zijn vader ’t hem verbood.
Hier is, zei hij, noch mijn vader,
noch de tuinman, die het ziet:
Aan een boom, zo vol geladen,
mist men vijf zes pruimen niet.
Maar ik wil gehoorzaam wezen,
en niet plukken: ik loop heen.
Zou ik, om een hand vol pruimen,
ongehoorzaam wezen? Neen.
Voord ging Jantje: maar zijn vader,
die hem stil beluisterd had,
Kwam hem in het loopen tegen
voor aan op het middelpad.
Kom mijn Jantje, zei de vader,
kom mijn kleine hartedief!
Nu zal ik u pruimen plukken;
nu heeft vader Jantje lief.
Daar op ging Papa aan ’t schudden,
Jantje raapte schielijk op;
Jantje kreeg zijn hoed vol pruimen,
en liep heen op een galop.

Muurschilder Jan Is De Man (slogan: Niet zeuren maar kleuren) werkte twee weken lang op eenzame hoogte op de Uithof. Op verzoek van studenten bouwde hij een Stairway to Knowledge, een trap van boeken op de hoek van het bakstenen Sjoerd Groenmangebouw. Een hoekenkast dus, met titels die favoriet zijn onder studenten. Zoals de bestsellers Het Diner van Herman Koch en Joe Speedboot van Tommy Wieringa. Er liggen ook enkele vuistdikke studieboeken tussen, of is dat ook illusie, hét handelsmerk van deze graffiti artist? Dat de schildering écht van zijn hand is, herken je aan de olijke janderijn die subtiel is verwerkt in de elfde trede, onder Sapiens van Harari.

Wie een foto wil maken van dit 3D-meesterwerk kan het beste op de gele voetstappen gaan staan aan de overkant van het regenboogpad. Om 11:00 uur in de ochtend werkt de illusie vanuit die hoek optimaal.

Meer buurtgevoel
Het initiatief voor de ‘hoekenkast’ kwam van de studenten die zitting hebben in de universiteitsraad. Met de muurschildering willen ze bijdragen aan een sterker buurtgevoel. Raadslid Lieke Fokker vertelde eerder in de DUB: “De Uithof kan wel wat kleur gebruiken. Het gaat niet alle problemen van het Science Park oplossen, maar het kan wel erbij helpen.”