Auteursarchief: Oostkrant

Ode aan Do Schat

Een emotioneel weerzien in verzorgingshuis Swellengrebel. Zo’n 45 voormalige werknemers van Marokkaanse afkomst brachten een eerbetoon aan hun oude baas Do Schat. Do, vernoemd naar zijn vader die in 1923 de bakkerij Do Schat opgerichtte, bouwde samen met zijn broers John en Arnold de zaak in de Braamstraat uit tot een keten van twintig bakkerswinkels op het hoogtepunt in de jaren 80. Do Schat was een begrip in Oost en in de rest van de stad. En niet alleen vanwege het voedzame brood (Allinson volkoren!): de ondernemer had vooral een groot sociaal hart. En dat bleken deze oud-werknemers uit de jaren 60 en 70 niet vergeten. “Uw familie heeft de zorg voor het personeel altijd vooropgesteld, iets waarvoor wij u diep dankbaar zijn”, zo spraken zij met grote ontroering tot de oud-ondernemer.

Brood op de plank
Do Schat woonde met zijn vrouw Corry jarenlang in de Krommerijnwijk, maar wordt vanwege zijn dementie nu verzorgd in Swellengrebel. Ondanks zijn gevorderde leeftijd (93) en broze gezondheid doorvoelde hij de mooie woorden van dank die werden uitgesproken. Zo benadrukten de oud-medewerkers de kansen die de bakkerij hun destijds had geboden. “U was op zoek naar medewerkers om brood te bakken, wij zochten brood op de plank. En we kregen meer dan dat: Do Schat bleek een tweede thuis.” Na alle mooie woorden haalden de oud-medewerkers in bijzijn van hun eigen zonen nog vele warme herinneringen op aan de tijd in de bakkerij. Met dank aan organisator Marzouk Zarioh.

Lees hier de hele toespraak.
Meer over de historie van Do Schat.

Grote dankbaarheid voor Do Schat – foto: Huib Schat
De bakkerij aan de Braamstraat in Oudwijk-Noord bij het 10-jarig bestaan in 1933 – Het Utrechts Archief

Treintje breekt record

Het treintje van Langerak IJzerwaren heeft deze winter het recordbedrag van €4.768,15 bij elkaar geboemeld, ruim €1.300 meer dan vorig jaar! Met dank aan alle buurtgenoten die een wagon sponsorden (€3.500), geld doneerden via de QR-code (€1.108) of kleingeld stopten in de fooienpot op de toonbank (€160). De opbrengst gaat naar het goede doel Villa Joep. De totale donatie bedraagt zelfs meer dan €5.000 als we de baten van de kerstballenactie meetellen.

Geen strijkstok
Irene Crone, vrijwilliger bij Villa Joep, is verheugd met de donatie van Team Langerak. Ze wil benadrukken dat het hele bedrag 100% ten goede komt aan onderzoek. “Onze stichting heeft geen betaalde krachten of dure reclamecampagnes. Geen strijkstok dus. Daarom zijn we zo blij met inzamelacties als deze. Veel dank aan de medewerkers en klanten van de winkel!”

Over Villa Joep
Villa Joep strijdt tegen neuroblastoom, een zeldzame en zeer agressieve vorm van kinderkanker. Naamgever is Joep Steijn. Hij overleed in 2003 op 4-jarig leeftijd aan de ziekte. De olifant, het logo, was zijn lievelingsknuffel. Per jaar krijgen zo’n 25 tot 30 jonge kinderen de diagnose. De overlevingskans is slechts 30%. De ziekte tast het zenuwstelsel aan en ontwikkelt zich razendsnel. De stichting ondersteunt wetenschappelijk onderzoek naar deze akelige ziekte, veelal in samenwerking met het Prinses Máxima Centrum op het Utrecht Science Park.

Meer info: www.villajoep.nl

Irene Crone (2de van links) nam de cheque namens Villa Joep in ontvangst in het bijzijn van het trotse Team Langerak IJzerwaren – foto: Arnoud Wolff
Veel bekijks in december 2023 – Foto: Menno Bausch

P-automaten weg

In Oost staan zo’n 220 parkeerautomaten, plekken waar bezoekers kunnen betalen voor parkeren. Maar sinds begin dit jaar zijn er 107 buiten werking gesteld, ongeveer de helft. Binnenkort zullen ze uit het straatbeeld verdwijnen. “Niet meer nodig”, zo schrijft de gemeente op haar website. De parkeer-apps hebben hun rol blijkbaar overgenomen. Naar verluid blijft in elke straat binnen 175 meter een automaat beschikbaar.

Parkeerautomaten die weggaan: lijst
Meer info op de parkeersite v/d gemeente.

Parkeerautomaat in de Prins Hendriklaan is buiten werking

Echter dan echt

Nieuwe expositie in Moving Gallery! Vanaf zaterdag 10 februari kun je zogenoemde hyperrealistische kunstwerken bekijken (en kopen). Kunst die echt lijkt. Maar let op: het zijn niet knap nageschilderde foto’s. In tegendeel, galeriehouder Arnoud van Mosselveld heeft van elf kunstenaars beelden geselecteerd waarvan een foto niet bestaat. Echter dan echt, zou je kunnen zeggen, want de kunstenaars voegen een artistieke lading toe aan de werkelijkheid. De titel van de expositie ‘Echter!’ heeft dan ook een dubbele betekenis: de kunst lijkt echt, echter is het interessanter dan dat. Kunst met een kanttekening.

Op Scherp
Deze expositie sluit aan bij de tentoonstelling ‘Op Scherp’ in het Centraal Museum Utrecht, die gewijd is aan foto- en hyperrealisme in de schilderkunst. Deze expositie heeft als vertrekpunt een Utrechtse verzameling Amerikaanse fotorealisme uit begin jaren 70. Het is de moeite waard om beide nauw verwante exposities te bezoeken.

Deelnemers aan Echter!:
Jhonie van Boeijen, Caja Boogers, Jeffrey Dunsbergen, Bobbi Essers, Jasper Hagenaar, Lieven Hendriks, Nonna Hoogland (keramiek), Florens Kool, Onno Meeuwsen, Robin Speijer en Ina van Zyl.

Expositie Echter!
Opening 10 feb om 16:00 uur
Looptijd: 10 feb – 15 maart
Adres: Mgr. van de Weteringstraat 69
Open: vr-za-zo 12:00 – 17:30 uur
Meer info: www.movinggallery.nl/

Arnoud van Mosselveld bekijkt een kunstwerk van Jhonie van Boeijen, op de voorgrond een keramiek van Nonna Hoogland – Arnoud Wolff

Kindjeshaven

Rechtenstudent Trui van Lier (1914-2002) begon in het eerste oorlogsjaar een crèche met de naam Kindjeshaven op de Prins Hendriklaan (het pand waarin nu ijssalon Vorst zit), vlakbij het Wilhelminapark. Samen met Jet Berdenis van Berlekom wist ze zo 150 Joodse kinderen veilig door de oorlog te loodsen. Een bescheiden gedenkbord aan de gevel vertelt sinds 2010 voorbijgangers over deze verzetsdaad.

Trui van Lier (l) en Jet Berdenis van Berlekom (r) – het Utrechts Archief

Over Kindjeshaven
In de jaren dertig nam het Joodse gezin Van Lier aan de Willem de Zwijgerstraat al joodse vluchtelingen uit Duitsland op. Trui, rechtenstudent en lid van UVSV (ze was praeses in 1937/38), hoorde van hen over baby’s en peuters van opgepakte Joodse gezinnen die aan hun lot werden overgelaten. Daarom begon ze na de Duitse inval in 1940 een kinderopvang met de naam Kindjeshaven. Haar vriendin en – heel handig – gediplomeerd kinderverzorgster Jet Berdenis van Berlekom (1920-2010) trad bij haar in dienst. Eerst vingen ze kinderen op van de gegoede burgers uit de buurt om vertrouwen te wekken bij de bezetter. Later kwamen er kinderen bij via voogdijraad, kinderpolitie en kinderziekenhuis. De crèche groeide gaandeweg uit tot een kinderpension.

Studentenverzet
Daarna volgden de kinderen waar het Trui écht om te doen was: die van (Joodse) onderduikers die met een (huilende) baby niet bij een onderduikadres konden aankomen, of van Joden die opgepakt en gedeporteerd waren. Vanaf 1943 nam het aantal opgevangen kinderen van Joodse komaf toe tot meer dan de helft, mede omdat Kindjeshaven nauw ging samenwerken met de studentenverzetsgroep Het Utrechts Kindercomité.

Levensgevaarlijk
Zoveel kindjes met Joods uiterlijk begonnen op te vallen in de buurt. En dat was levensgevaarlijk, omdat in de nabijgelegen Kromhoutkazerne en rond het Wilhelminapark veel Duitsers en nsb-ers waren ingekwartierd. Tóch wisten Trui en Jet de opvang met goede organisatie, vlotte babbel en vooral grote moed open te houden en vermoedelijk ook vanwege de opvang van kinderen die buitenechtelijk verwekt waren door Duitsers. Als de Duitse vader naar het oostfront moest, ging de voogdij tijdelijk over naar de Ortskommandant, de hoogste in rang in Utrecht. Die was maar wat blij dat Kindjeshaven zijn opgedrongen opvangprobleem oploste …

De inval
In 1944 kwam dan toch de langverwachte inval. Maar Trui was elders en Jet wist zich vrij te praten. Uiteindelijk stopten Trui en Jet in februari 1945 met de opvang vanwege een tekort aan elektra, water en verzorgingsproducten als zeep. Naar verluid hebben ze met hun opvang in de oorlog meer dan 150 kinderen kunnen redden.

Tip: bekijk de indringende en zeer informatieve film over Trui, Jet, Kindjeshaven en de verzetsgroep Het Utrechts Kindercomité, met de titel Omdat hun hart sprak.

Familie van Truus
Trui is een oudere nicht van de bekende verzetsvrouw Truus van Lier (1921-1943) die in 1943 de foute politiechef Gerard Kerlen doodschoot. Die werd snel daarna opgepakt en stierf voor het vuurpeloton. Als eerbetoon staat voor haar ouderlijk huis naast het Rietveldschröderhuis een gedenkbord. Langs de Singel herinneren een bloemenmonument en een standbeeld aan de verzetsdaad van Truus. Daarnaast schreef Jessica van Geel in 2022 een biografie over Truus. Trui kreeg in onze stad minder aandacht, maar daar komt verandering in!

Eerbetoon aan Trui
Op initiatief van achternicht Michèle van Lier krijgt ook Trui een bloemenmonument. Daarvoor zijn 3.000 boshyacinten in de vorm van de letters ‘Trui’ in het talud van de Koningslaan geplant. Ieder voorjaar zal haar naam blauw opbloeien, goed zichtbaar vanuit het Wilhelminapark. De speeltuin wordt in april officieel hernoemd tot Trui van Lier Speelkwartier, toepasselijk, omdat ze graag met de kindjes in het park speelde. Dankzij crowdfunding krijgt de speeltuin een sierpoort met haar naam in gouden letters, onder een groot hart van goud. Met een speciaal pad zal de speeltuin verbonden worden met de oude kinderopvang aan de Prins Hendriklaan. Bloemen, speeltuin en pad zullen als één groot monument de naam Trui van Lier levend houden.

Historische wandeling Oost

Oost is een historische wandeling rijker! Een 4 km lange route voert je langs eeuwenoude panden en bijzondere plekken waar de geschiedenis van Oost is geschreven. De vaak fascinerende verhalen lees je onderweg op 23 messing gevelbordjes. Sterre Hijlkema van Sterre & Stad tekende voor het idee en de uitvoering, ondernemersvereniging Het Fluwelen Handvat voor de financiële support. Sterre is blij en vooral trots dat het allemaal gelukt is. “Met deze wandelroute willen we Oost verbinden.”

Monumentale klus
“Nu de bordjes zijn gemonteerd ben ik wel opgelucht”, vertelt Sterre. “Wat een klus! Om al die bordjes te mogen plaatsen heb ik een jaar lang moeten overleggen met alle pandeigenaren (soms in Chinese handen). Het zijn vaak eeuwenoude monumenten, dus ook de gemeente moest toestemming geven, het is tenslotte erfgoed dat we allemaal koesteren. En dan nog overleg met gidsen en historici over de informatie, verhalen en beeldmateriaal. Soms is er zóveel te vertellen, lastig om keuzes te maken. Maar het is allemaal gelukt!”

QR-codes en routekaart
Bij het samenstellen van de route kreeg Sterre hulp van de ervaren stadsgidsen van ’t Gilde die ook de wandelingen van de Oostkrant begeleiden. “De informatie op de bordjes is natuurlijk beperkt vanwege het formaat. Daarom hebben we QR-codes toegevoegd die doorlinken naar extra informatie en historische foto’s van de betreffende locatie. Op de uitgebreide website zijn alle verhalen en foto’s verzameld en kun je ook de routekaart openen. Handig voor onderweg!”

De route
Startpunt van de route is het Maliehuis (ooit Herberg Het Gulden Vlies, in 1637 omgebouwd tot clubhuis voor het maliespel) aan het begin van de Maliebaan. Als je de Maliebaan vervolgens afloopt en daarna de spoorweg oversteekt, bereik je via de Emmalaan, het Wilhelminapark en de Zonstraat het eindpunt van de wandeling, het Spoorwegmuseum. Dat huist in het oude Maliebaanstation dat dit jaar haar 150 bestaan viert, een extra reden om de route te lopen!

Let op: de officiële opening is op vrijdag 15 maart. Er ontbreken nog drie bordjes, maar de informatie is via de website en routekaart online te lezen.

Meer info en routekaart: www.historischewandelingoost.nl

Sterre Hijlkema bij het startpunt van de historische wandeling, het Maliehuis – foto: Arnoud Wolff

€1.000 voor een tof idee

Heb je een idee om ons stadsie nóg toffer te maken? Meld je aan bij Awesome Utrecht en maak kans op €1.000 om het ook uit te voeren. Op dinsdag 6 februari wordt in café Kweekvijver uit vijf geselecteerde ideeën een winnaar gekozen. Die krijgt het geld handje contantje mee. Heb je géén idee, maar laat je je graag omverblazen door de vindingrijkheid van buurtgenoten? Ook dan ben je die avond van harte welkom!

Zonnestelsel op Schaal
The Awesome Foundation is een wereldwijde beweging van (jonge) mensen die met een beperkte, gezamenlijke investering toffe ideeën werkelijkheid laten worden. Geen commercie, politiek of overheidssubsidie: de organisatoren (’trustees’) stoppen eigen geld in de prijzenpot. Het gaat puur om creatieve, opmerkelijke ideeën, waarvan iedereen in de zaal direct wild enthousiast wordt. Sinds 2009 zijn meer dan 6.600 ideeën via Awesome gerealiseerd. Sinds 2017 heeft Awesome ook een afdeling in Utrecht, de organisator van deze avond. Ter inspiratie: een winnend idee dat grotendeels in Oost is uitgevoerd, is het Zonnestelsel op Schaal.

Dien je idee uiterlijk 23 januari in via deze link.
Kijk voor criteria en tips op www.awesomeutrecht.nl

Presentatie: dinsdag 6 februari
Start 20:00 uur (inloop 19:30 uur)
Locatie: Café Kweekvijver
Toegang: gratis

Serge en Nils van de Kweekvijver heten alle awesome ideeën welkom op dinsdag 6 februari.
Het Zonnestelsel op Schaal in Park Oosterspoorbaan

Ontstop zelf een container

De vuilnisman verdwijnt langzaam uit het straatbeeld van Oost nu ook restafval in de ondergrondse container moet. Dit zogenoemde Nieuwe Inzamelen heet een service voor de burger, want je kunt een vuilniszak (gratis) wegbrengen zodra die vol is. Maar bij sommige containers regent het klachten: ze zitten snel vol en vuilniszakken hopen zich op. De Antoniushof is zo’n beruchte plek. Bewoners zijn de rommel zat en beleggen een infoavond in buurtcafé Jan Primus. Schone Stad Coach Robert Campuysen legt uit wat bewoners zélf kunnen doen om een vuilnisbelt te voorkomen.

Forse boetes
“Als een container vol is, mag je een vuilniszak er niet bij plaatsen. Dus óf mee terug naar huis, óf doorlopen naar een container verderop, hoe vervelend dat ook is. Maar ja, niet iedereen heeft daar zin in. Wel goed om te weten: onze boa’s zoeken altijd naar adreslabels . Vorig jaar hebben ze in de hele stad 1.750 boetes van €100 opgelegd.”

Verstopt door karton
“De meeste containers zijn uitgerust met een sensor. We monitoren daarmee continue hoe vol ze zijn. De ophaalroutes worden dan zo gepland dat ze tijdig geleegd worden. Containers zitten daardoor zelden 100% vol. Toch melden bewoners geregeld dat de klep niet meer open gaat. De container zit dan verstopt. Boosdoeners zijn uitpuilende 60 liter vuilniszakken en grote stukken karton die na het sluiten van de klep het draaimechanisme klemzetten. Daarom mijn tip: breng je vuilniszak weg als ie minder dan 90% vol zit en scheur karton in kleinere stukken. En prop het niet met geweld in de container.”

Zelf oplossen
“De sensoren kunnen verstoppingen niet altijd detecteren. Bewoners kunnen ons helpen door een verstopping te melden via onze website of de meldkamer 14-030. Nog mooier: los een storing zelf op! Je kunt van mij een sleutel en een stamper in beheer krijgen. Daarmee open je de zijkant van een container en duw je eenvoudig een vastzittende zak of stuk karton de bak in. Het is een snelle manier om bijplaatsingen te voorkomen. Ik heb in Oost al meerdere sleutels en stampers uitgegeven. Mail naar samenschoon@utrecht.nl als je interesse hebt.”

Meer info over het Utrechtse afvalbeleid: www.utrecht.nl/wonen-en-leven/afval/

Schone Stadcoach Robert Camphuysen laat zien hoe je zelf een storing kunt oplossen – foto: Arnoud Wolff
Verstopte containers op de Antoniushof – foto: Arnoud Wolff

Galgenwaard op de schop

Het stadion en het gebied eromheen gaan op de schop. Er komt meer ruimte voor wonen, werken en sport. Architectenbureau Mecanoo heeft in opdracht van de gemeente een voorlopig plan uitgewerkt. Wat staat er te gebeuren?

Tankstation verdwijnt
De stad groeit hard en daarom zoekt de gemeente ruimte voor woningen, kantoren en recreatie. Bijvoorbeeld rondom het stadion. Het tankstation (BP) verdwijnt als over enkele jaren het huurcontract afloopt. De afrit kan daarna strakker langs de Waterlinieweg lopen en dat levert ruimte op. Daarnaast heeft FC Utrecht onlangs het stadion gekocht, samen met een projectontwikkelaar. Sloop van het oude Van Lanschotgebouw op de hoek van het stadion komt daarmee dichterbij. Ook dat levert ruimte op. En als parkeren straks onder de grond kan, komt er nog meer ruimte vrij.

Nieuw plein
Resteert de vraag: hoe gaat de vrijkomende ruimte ingevuld worden? Mecanoo heeft na lang onderzoek de visie Stadionpark Galgenwaard gemaakt. Dat voorziet in nieuwe flats (500 tot 1000 woningen), kantoortorens, extra (top)sportfaciliteiten en – als het aan FC Utrecht ligt – meer toeschouwers die wedstrijden kunnen bekijken. Eyecatcher wordt een nieuw plein tussen stadion en Waterlinieweg. Thijs van Es grapte al dat FC Utrecht daar het winnen van de Champions League kan vieren.

Zorgen om groen
Bewoners in de nabij gelegen buurten hebben al aangegeven zorgen te hebben over toenemend autoverkeer en hogere parkeerdruk (vooral op wedstrijddagen) als hier meer mensen gaan wonen, werken en recreëren. Daarnaast ligt Galgenwaard aan de oever van het Krommerijnpark. De plannen voorzien in bruggen over het water om het stadion en de aan de overkant gelegen sportvelden te verbinden. Natuurliefhebbers en bezoekers van het park hebben zorgen dat deze uitbreiding ten koste gaat van het groen en de biodiversiteit.

Meer info: www.participatiegalgenwaard.nl

Eerste ontwerp Stadion Galgenwaard en omgeving – Bron: Mecanoo
De visie van Mecanoo op stadion en het gebied er omheen

Geheime telefooncentrale

Homeruslaan 30 kent een rijke geschiedenis. In Oost is het winkelpand vooral bekend als snackbar (Friends tot aan 2024). In de oorlogsjaren zat er een sigarenzaak, met in de kelder een geheime, nooit ontdekte telefooncentrale van het verzet. Prins Bernard bezocht het pand direct na de bevrijding en sprak tegen de verzetsmensen over ‘onschatbare verdiensten voor het Vaderland’.

Nooit ontdekt
De wieg van Ingrid Steenbeek (in 1958 geboren in de Emmakliniek) stond in het woonhuis achter de winkel. “Mijn tante Besseltje (Bes) van Beek (1901-1993) begon als 14 jarige als dienstmeisje en behaalde later in de avonduren haar middenstandsdiploma. Vervolgens opende ze hier een sigarenzaak. In de oorlog mocht het verzet in de grote kelder een telefooncentrale, diverse radioapparatuur en een drukpers neerzetten. Ondanks de vele Duitsers die in de zaak hun dagelijkse rookwaren kochten, werd de kelder nooit ontdekt, zelfs niet tijdens meerdere invallen.”

Onlogische plattegrond
“Het winkelpand zat namelijk complex in elkaar, met een woonhuis achter de winkel die je via een lange gang bereikte. De kelderdeur zat halverwege de gang, ter hoogte van het portiek in de Lindestraat, de opgang voor de bovenburen. Tijdens invallen zochten de Duitsers overal, maar op deze plek direct achter het portiek verwachtten ze geen binnendeur, laat staan een trap naar beneden. Duitsers hadden namelijk geen idee dat dit soort panden ook een kelder konden hebben.”

Dekmantel
“Wél een probleem was dat winkel en achterhuis één en dezelfde ingang hadden. Het geregelde avondbezoek van telefonisten, drukkers en koeriers viel natuurlijk wel op, zeker bij de nieuwsgierige nsb-ers in de straat. Een soort van dekmantel was dat buurtgenoten ook buiten openingstijden bij de zaak konden aankloppen voor sigaretten of sigaren. En ook de kostgangers van de kamer die ze verhuurde, liepen in en uit. Bezoek was dus niet per definitie verdacht. Mijn tante vertelde ook dat de Duitsers dol waren op gratis snoep, koek en rookwaar. Dus ze relaxten liever in de winkel dan dat ze heel fanatiek gingen zoeken naar onderduikers en verzet.”

Gezellige buurtwinkel
“Na de oorlog kende de stad grote woningnood, daarom woonde ons gezin in bij mijn tante. Ik herinner me een gezellige buurtwinkel. De toonbank stond links. Rechtsachter was een gezellig zithoekje voor koffie (’s ochtends) of thee (’s middags). Daar werd wat afgekletst! Doordeweeks was de zaak eigenlijk de huiskamer, alleen op zondag ontvingen we bezoek in het achterhuis. Toen mijn tante met pensioen ging, wilde ze dolgraag een opvolger in de zaak die eigenhandig had opgebouwd. Het werd een snackbar, maar ook die had veel aanloop uit de buurt.”

Prins Bernard bezocht na de bevrijding de sigarenzaak op Homeruslaan 30 en bekeek de geheime telefooncentrale in de kelder – foto: Het Utrechts Archief
Besseltje (Bes) van Beek (1901-1993) in haar sigarenzaak – foto: familiearchief
Plattegrond van de winkel met achterhuis. Deur naar de kelder zat achter de portiek (dubbele witte streep). De keldertrap liep (ingenieus) onder de portiektrap naar beneden